Drewno konstrukcyjne: klasy wytrzymałości i sortowanie

Co oznacza klasa wytrzymałości

Drewno konstrukcyjne iglaste klasyfikuje się w klasach oznaczanych literą C i liczbą, od C14 do C50. Liczba to charakterystyczna wytrzymałość na zginanie wyrażona w megapaskalach. Drewno klasy C24 ma zatem charakterystyczną wytrzymałość na zginanie równą 24 N/mm². Norma przypisuje każdej klasie także pozostałe parametry potrzebne w obliczeniach: średni moduł sprężystości wzdłuż włókien, wytrzymałość na ściskanie i rozciąganie, wytrzymałość na ścinanie oraz gęstość charakterystyczną.

Klasa jest właściwością zadeklarowaną, a nie zmierzoną dla konkretnej sztuki. Sortowanie gwarantuje, że w partii drewna wartości charakterystyczne zostaną osiągnięte z określonym prawdopodobieństwem. Pojedyncza belka może być wyraźnie mocniejsza od wymagań swojej klasy — i na tym właśnie polega bezpieczeństwo tego podejścia.

Dwie drogi sortowania

Sortowanie wizualne opiera się na widocznych cechach tarcicy: wielkości i rozmieszczeniu sęków, szerokości słojów, skręcie włókien, pęknięciach, oflisie, sinieniu i uszkodzeniach biologicznych. Prowadzi je przeszkolony sortowacz według krajowej normy sortowniczej. Klasom sortowniczym przypisuje się następnie klasy wytrzymałości C zgodnie z normą PN-EN 1912, która porządkuje powiązania między krajowymi systemami sortowania a klasami europejskimi.

Sortowanie maszynowe wykorzystuje pomiar — najczęściej ugięcia pod zadanym obciążeniem, gęstości albo prędkości propagacji fali dźwiękowej. Jest powtarzalne, szybsze i pozwala lepiej wykorzystać surowiec, ponieważ nie odrzuca drewna wyłącznie na podstawie wyglądu. Wymaga jednak certyfikowanej linii i stałej kontroli produkcji.

Niezależnie od metody, drewno konstrukcyjne wprowadzane do obrotu podlega normie wyrobu PN-EN 14081-1 i powinno być oznakowane znakiem CE wraz z deklaracją właściwości użytkowych. Brak oznakowania oznacza, że materiał formalnie nie jest drewnem konstrukcyjnym, choćby wyglądał identycznie.

Wilgotność — parametr równie ważny jak klasa

Drewno pracuje wraz ze zmianą wilgotności: kurczy się, wygina i pęka. Tarcica konstrukcyjna suszona komorowo ma zwykle wilgotność w przedziale 15–18 procent, zbliżoną do warunków panujących w gotowej konstrukcji. Drewno o wilgotności powyżej dwudziestu kilku procent jest podatne na grzyby pleśniowe i rozkładowe, dlatego zamknięcie mokrej konstrukcji w szczelnej przegrodzie jest jednym z poważniejszych błędów wykonawczych.

W praktyce warto mierzyć wilgotność wilgotnościomierzem przy odbiorze dostawy i przed zamknięciem przegrody. To pomiar, który trwa kilka minut i pozwala uniknąć wieloletniego problemu.

Drewno lite, KVH i produkty klejone

Poza tarcicą litą w budownictwie szkieletowym stosuje się drewno strugane o podwyższonych wymaganiach wymiarowych i wilgotnościowych, drewno klejone warstwowo, belki dwuteowe z pasami z drewna i środnikiem z materiału drewnopochodnego oraz płyty konstrukcyjne. Produkty klejone mają wyraźnie mniejszy rozrzut właściwości niż drewno lite, ponieważ wady surowca zostają rozproszone między lamele.

Wybór między nimi nie jest wyłącznie kwestią wytrzymałości. Znaczenie mają stabilność wymiarowa przy dużych rozpiętościach, zachowanie w warunkach pożaru, powtarzalność dostaw, cena i dostępność przekrojów.

Na co patrzeć przy odbiorze dostawy

• Oznakowanie klasy, znak CE i deklaracja właściwości użytkowych.
• Wilgotność zmierzona wilgotnościomierzem, nie deklarowana ustnie.
• Prostoliniowość elementów — wypaczenie i skręt utrudniają montaż i wprowadzają naprężenia.
• Ślady zagrzybienia, sinizny i uszkodzeń owadzich.
• Warunki składowania na budowie: podkłady, przewiewne ułożenie, zabezpieczenie przed opadami.